Gestemerde Online

Naye ra çend serî avêr mi şîîrên ey kovara Vateyî de wend bî. Raştî kî mi nêzanitê Heydo Keçanic kam o. Labelê şîîrê xo mi re hondayê xerîb nîyamenê. Şîîrê xo zê awa hênîyê Çadir Babayî zelal û pak bî. Şîîrê ey ke mi wendêne zere mi de bîrîye û hesrete re ca nêmendenê. Mordemo ke zon, kultur û kamîya xo rê xizmete kerde û cirê waîir vejîya,

ma kî gere mordemanê zê Heydo Keçanicî rê wayîr vejîme. Çike gorê zanayîşê mi edebîyatê kirmanckî rê ey xêle xizmet û fedakârenî kerda. Tamara canê zonî juye kî edebîyat o. Zono ke edebîyatê xo çînebî, temînatê ey zonî kî çîno. Beno ke tayê ma hona nê şaîrê ma rind nas nêkenê. No semed ra kî mi nê şaîrê ma yê hêcayî de seba wendoxanê sita gestemerde online roportajê viraşt.

Wusênê Gestemerde: Demê to be xêr kek Heyder! Ez her çî ra avêr wazena ti xo ma rê bidê naskerdene. Heydo Keçanic kam o û çi kar û  gure keno?

Heydo Keçanic: Xêr be silamet. Ez dewa Gimgimî Keça ra wa. Keça de ama rîye dînya. Şarê ma, mi bi nameyê Heyderê Mafe naskeno. Feqet bi îmza Heydo Keçanicî xebetîna. Sera 1980 ra nat Ewrûpa der a. Waxt ke dî karê edebîyatî û muzîkî ser ro xebetîna.  

W. Gestemerde: To heyanî sinifa çandîne wend?

H. Keçanic: Wendena mî? Mi teyna ponc serî mektebo verên wend. Feqet wendena mi zaf a. Ez hertim kitaban wanena û vendene ra kî zaf heskena. Qet are ci nêdana. Mi heyanî nika xêlê kitabî wendî. Kitabê ke îlgî û alaqa mi ancenê, zafêrî înan wanena. Yanî çîyê ke taxilmişê qafika mi bîyêne mi kî kitabî wendenê. 

W. Gestemerde: Çi taw dewe (Keça) ra vecîya ama Ewrûpa û heyatê (cuyane) xo nika kamcî sûka Almanya deramena?

H. Keçanic: Ez sera 1980 de ama Almanya. Ju sere Hamburg de, desûhîre serî Berlin de, hawt serî Mainz de menda û nika ma new serî yo ke Rüsselsheim der îmê. Yanî hama hama hîris sere ya ke ez naca Almanya der a.

W. Gestemerde: Nika her çî hete de, ma bême mewzuyê xo yê muhumî ser. To çi taw û bi senê hîsî dest bi nustena şîîranê kirmanckî (zazakî) kerd?

H. Keçanic: Waxto ke ez hona dewe de bîya, mi dest bi nivisnayena şîîran kerdbî.

W. Gestemerde: Kamcî sere bîye êno to vîrî?

H. Keçanic: Sera 1973 de mi dest bi şîîran kerd û nivisnayî. Feqet mi şîîrî nivisnenê rêna  dirnênê û qiş-vîş kerdenê, eştêne. Qey dirnenê? Çike hona o taw zonê ma hîra nêbibî.

W. Gestemerde: To o tawî kî bi zonê ma nivisnênê şîîrê xo?

H. Keçanic: Ya, mi bi zonê ma nivisnenê, feqet miletê ma ti zana, vatê: ti tornê Wusên Axayî ya, ti tornê Wusênê Babayî ya, xo ra şerm nêkena beynoka vana. Haşa merikan ra,  no karê cîngenan o, vatê. Ti xo ra nêşermayîna, ti nê çîrokan nivisnena. Hata Baba Dewrêşî ra kî vatê: cîngane yo. Toplimê (komel) ma nîya zanitenê. Nêwaştenê kes ravêr şoro. Nêverda Baba Dewrêşî kî ravêrî şoro.

W. Gestemerde: Pekî, to qalê Baba Dewrêşî kerd, to muzîkê Baba Dewrêşî ra kî qet mutessîr bîya?

H. Keçanic: Baba Dewrêş xalê mi no. Mi, no derheq de ey de qese kerd. Mi waşt, ma pîya karê muzîkî ser ro bixebetîme. Mi ra vat: "Wereza nayê mi kenê cînganê, ti qet xo te de meverde. Mi waştenê ez tey bixebetî, feqet nasîb nêbî. Mi şîîrê xo bi senê hîsî nivisnênê? Zerevêşayena welatî ser ro, zere însanî ke kewkerîya, yanî bi zonê tirkî ilhame vanê zonê ma de kî kewkerîye waxto ke însan kewkerîya qafika însanî de zê vayî te de çî virazînê. Çîyo ke însan nêzano kî zê kitabî erzîne ra însanî ver. Tawo ke ez şîyenê welat zereyê mi vêşenê, ez kewkerîyenê. Peyser ke amenê rêyena zere mi bîyene xirab, kewkerîyena mi amenê. Mi welatî ser ro, mileto ke lingan ver înan ser ro, cîranan û cîrantîya dewe ser şîîranê xo nivisnena.

W. Gestemerde: Heyanî nika çend şîîrî nivisnayî û nê şîîrê to pêro bi zonê kirmanckî amê nivisîyene?

H. Keçanic: Şîîrê mi ponc tenê xo bi tirkî yê, hîre tenê bi kurkî yanî kurmanckî yê û ê bînî kî bi zonê ma yê. Ez bawer kena hal û hazir de 120-130 şîîra mi esta. Mi hona rind nêmordê, feqet o civar der ê. 

W. Gestemerde: To ra gore rewşa edebîyatê kirmanckî se şona, ya kî se vînena?

H. Keçanic: Ez raşt vînena û waştena mi kî aw a, ke tayina hîra bo. Ju kî miletî dest der o. Tabî milet ke xo nas nêkero, ci wayîr nêvecîyo, beno kor, şono. Teyna bi vatena şaîrî nêbeno. Şaîr vano, gere ke destî kî pey ra piştîya şaîrî ra dê. 

W. Gestemerde: Derheqê zon û kulturê ma de ti se vana?

H. Keçenic: Mi waştenê ke ez şorîne şewanê kulturî, nê şewanê kulturî de kulturê ma ser ro qesebikerî. Feqet heyanî nika kesî ma dawet nêkerdîme. Ez zaf raşte ci ama, raştî kî milete ma zon û kulturê xo ra kewto durî. Heya no derheq de kitabî amê nivisîyene ama kes hondayê nêwaneno. Biwanê kî kilmek wanenê. Şima ke şîkîne mi dawete nê şewanê kulturî kerê. Ez wazena ser ro hîra hîra qesebikerî. Zaten (xora) mi zonê ma ser ro ju şîîre nivisna. Na şîîre hona Vate de nêvecîya. Gere ez Tekin rê burişnî, Tekîn kî Vateyî rê birûşno.

W. Gestemerde: Nê kar û xebatê to yê edebîyatî ser ro plan û projeyêde to esta ya ke çîna?

H. Keçanic: Nê kar û xebatê mi ser ro hona plan û projeyêde mi, na saate çîna. Mi va ju kasete vecî bi ju kasete kî kar nêbeno. Çike waxtê mi ra zaf here kewto. Gere waxtê gencîyenî bîyene ke mi tayê çevre (dorme) hîra kerdenê. Na kalbûne de kî çevre hîrakerdene zor a. Na saate nêşîkîna. Serê di serê bînî ke merdena ma çînebo û weş bimanîme, beno ke çîyê virazîme.

W. Gestemerde: Heyanî nika qey ju kitabê to yê şîîran nêvecîya?

H. Keçanic: Ma cirê wayîrtîye nêkerde, kitabî kî nêvecîya. Mi waştê ke ju kitabê mi nê  şîîran vecîyo, o kî ma bîlîya karê şarî kewtîme.

W. Gestemerde: Gelo muzîk ser ro kî xebatê to esto?

H. Keçanic: Heya, muzîkî ser ro xebatê mi esto. Şîîrê ke mi nivisnê, muzîkê înan virazena û kena kilaman. Ewro mi di kasetê xo kerdî pir û xelesnayî.

W. Gestemerde: Şîîrên to qet hetê hunermendanê ma ra kaset de ameyî wendene?

H. Keçanic: Şîîrê mi hondaye ke kitaban de vecîyê. Hetê hunermenda ra kî tawa nîyamê wendene.

W. Gestemerde: Ma ti na derheq de nêvana çi?  Hunermendê ma yê ke bi ziwanê kirmanckî muzîk virazenê,  yan bi xo tekst nivisnenê û muzîk virazenê yan kî klasîkan vanê. Qey çîyêde newe nîyanê werte? Ma vajîme ê şîkînê mordemanê zê to ra şîîran bicêre û muzîk virazê, nêbeno?

H. Keçanic: Hunermendên ke teze de kaset vecenê, ê nêşkînê bicêrê, vacê. Kilamên ke wayirê xo çîno, înan cenê vanê. Gere ey bînan ra kî îzne bicerê vacê. Hunermende nikayî nêzane hunermendenî çik a, bîyê hunermendî. A roje mi goş na re ju kasetî ser, di çekûyan vano, desûçar rêyî kî şewmame vano. Mi nê sanatcîya ser ro kî ju şîîre nivisna. Mi aybê (şerm) înan şano rîye înan. 

W. Gestemerde: Şîkîna şîîranê xo ra juyê ma rê biwanê?

H. Keçanic: Şima rê juye biwanî.

Ver biderî rojhelatî
Şorîne werte welatî
Nat û dotê xo qaytbî
Selam biderî însanî
Ax welat welat çiqas şîrîn o welat
Hewrî vecîyê hewrê surî
Welat ra çira kewta durî
Fetelîyena koyan mi rê bîya zurî
Ax welat welat çiqas şîrîn o welat
Welatê mi pêro zîyar û dîyarî
Zîyar û dîyarî bîyê ker û lalî
Wertê ma bîyo pirê verga
Vergî bîye harî nêvirdanê
Şar bikero nê îş û karî
Ax welat welat çiqas şîrîn o welat

W. Gestemerde: Ma ameyîme peynîya roportajê xo. Persê mi hande bî. Zobîna vatenêde to ke esta, kerem ke.

H. Keçanic: Sirf sebeta însanan ra, nê hardê dînya ser ro qet çîyê ne mal, ne milk fayde xo çîno. Sirf heskerdene zereyê însanî de bibo, heskerdene însanî vecena cayê. Însan ke însanî bê, xo heywanan ra rabirnê û însanî de gere geçîm bikerenê. Na vatena mi nîya binivisnê. Însan benê însanan de pêro nêdê û însanca yaşamiş benê.

 W. Gestemerde: Ez zaf bîyane şad. Seba nê roportajê xo weş û war bê. Hewşê Dewrêş Silêmanê Keça cara to tenge de nêverdo. Xizir canweşîye û emro (cu) derg bido to, wa ti kî nîya her timî ma rê şîîran binivisnê. Rindekîya şîîran de bimanê weşîye de.

 H. Keçanic: Ti kî weş û war bê. Ma pêroyîne rê Weyselqiranî wayîr bo. Çetine şima ra durî bero. No karê to kî xêrlîbone. Xatir be şima.

Wusênê Gestemerde 

Berlin, 29.05.09