Gestemerde Online

  

GESTEMERDE

Gestemerde 1860 rakımı ile, Bingöl sıra dağlarından Hazır Baba Dağının güney yamacında yer almaktadır. Hazır Baba Dağı 2430 metre yüksekliğiyle, güney yamacındaki meşe ağaçlarıyla, renk renk gül ve çiçekleriyle, çeşit çeşit pancarıyla, soğuk su kaynaklarıyla, verimli ve bereketli toprağıyla, Gestemerde ve gestemerdlilere barınak olmuş.

Gestemerde, Gimgim (Varto) ilçesine bağlıdır. O, 7 km. ondan uzkta, onun kuzey batısında yer almaktadır. Gestemerde, kuzey ve doğuda Hazır Baba sıra dağlarıyla, batıda Keça (Seki) ve Qeracêr köyleriyle, güneyde Xelefa (Ağacalti) ve Mezra Alê Cibî, güney doğuda Kovik (Oğlakçı) köyleriyle çevrilidir. O dağlık, ormanlık, dere tepelik, ziyaretgah, göller ve soğuk kaynaklarla örtülü ve karasal iklimin hüküm sürdüğü bir cagrafyaya sahiptir. Onun için kışları uzun ve soğuk, yazlarıda kurak ve sıcak geçmektedir. Ne var ki, o bunların yanın da dört güzel mevsime sahiptir. Gestemerde, dağ köyü olduğundan, arazisi pek ekime elverişli değildir. Onun için, gestemerdliler geçimini hayvancılıkla sağlarlar. Onlar köyde sahipsiz ve mahsur kalmışlar.

Gestemerde kuzey Anadolu fayi üzerinde yer aldığından, iki deprem (1946, 1966) geçirmiştir. Köyde 1947 yılından bu yana ilkokul vardır. Gestemerdlilerin okuma yazma orani yüzde 90? dir. Onlardan hemşire, ebe, öğretmen, doktor, mühendiz, avukat, teknisiyen, yazar, politikaci ve memur vb. çıkmıştır. Gestemerdliler Qızılbaş (alewî) Kürttür ve zazaca dilini konuşuyorlar.

Gestemerde ismi kimden kalmış, bilinmiyor. Fakat, Çobandağı ismi Türkiye Cumhuriyeti Devleti hükümetinden (Kürtçe isimlerin türkçelestirme yasası) kalma. Gestemerde, geste yada geşte ve merd`en oluşmuş. Geste veya geşte gezgin, seyahat yada sadaka manasını; merd`de cömert manasını vermektedir. Geste kelimesi her öyle açlık manasınıda gelmektedir. Acaba sadakalarında cömertler mi; yada açlıktan mı ölmüşler? Ne var ki, o bugün de çevresinde mert ve cömert bilinir. Gestemerde, çalışkanlık ve cömertliğiyle civar köylere umut, çözüm ve yolgösterici kapısı olmuştur.

Gestemerde, atalarımızın bilgilerince ilk defa Han Avdelanlara yurt olmuştur. Han Avdel, avdelan aşiretinin ileri gelenlerindendir. Han Avdelanlardan bir nesil Gestemerde de ölmüş, bir nesilde dünyaya gelmiştir. Onlar Gestemerd'de mezarlar bırakmışlar. Mezarlardan bellidir ki, otuz küsür yil civarinda Gestemerd'de kalmışlardir. Avdelanlar, 16.yy. sonlarında Dêrsim yöresinden Gimgim (Varto) bölgesine göç etmişlerdir. Bu tarih temel alınırsa, Gestemerde Köyü beşyüz-altiyüz yildir ki insanlığa kon-göç yeri olmuştur.

Gestemerde, Han Avdelanlardan sonra, Cemikan veya Cemanlara barinak olmuş. Cemikan, Lolan aşiretinin bir kabilesidir. Lolanlar, 17.yy. başlarında kuzey Dêrsimden Gimgim (Varto) bölgesine göç etmişler. Cemikanlarda otuz küsür yıl Gestemerd'de bereketli toprağı ekmişler, yemişler ve içmişler. Onlardan da geriye mezarlar kalmış. Atalarımızın söylem ve tariflerine göre, büyük beyaz mezar, Cemikanların ileri gelenlerinden birisinindir.

Keça (Seki) köyün ileri gelenleri, her ne kadar Cemikanlar döneminde de Gestemerd'i mezra olarak kullanmışlarsada (kömleri varmış), onların Gestemerde Köyüne yerleşmeleri 1840 yılları sonrasına denk gelmektedir. Ali Ağa, çoluk-çocuğunu, yeğenleri Kerim, Qasim ve Feqî Îbrahîm olduğu halde Gestemerde göç ederek yerleşirler. Daha sonra Lolan aşireti kabilerinden Qeceran, Xidan, Wusênîyan ve Mîrskan'lardan aileler gelip köye yerleşirler.

Gestemerde ilk siyasi idamini 1925 Kürt Ulusal Hareketine desteklerinden dolayi, Kali Axa ile vermiştir. Lolan Aşireti ileri gelenlerinden Kali Axa ve kardeşi Hüseyin Axa, 1925'de onlarca insanla birlikte toplu olarak Elazığ'da idam edildiler. Demaokrasi şehidi Mehmet Kocadağ, 1 Mayıs 1976 da faşîst caniler tarafından İstanbul/Kasımpaşa da haince katledildi. Bu şehitlerimizi her zaman minetle anıyoruz.

 

Gestemerde'lilerin ilk siyası mecburi iskan göçü, devletin 1925 yılında çıkarıp Kurdistan'da yaygın olarak uyguladığı "Takrir-i Sükün ve Şark İslahat Planı" ile başlar. Plan gereği Gestemerde Köyünden de M. Ali Kocadağ (Memedelîyê Kalî Axayî) ve hanımı Gewre, Veli Kocadağ (Welîyê Sêlim Axayî) ve hanımı Emina, Sıddık Kocadağ ve hanımı Gule nefîye (sürgün) gönderilenler arasındadır. Gestemerde, 1960'larda Türkiye metropollerine, 1964'den itibaren de Avrupa metropollerine yoğun bir ekonomik ve siyasi göç vermiş Gımgım köylerinden biridir. Agustos 1966 Gımgım depremi ve 1980 postal darbesiyle estirilen baskı ve terör sonucu göç artmış, nufüsu 250-300 den 40-50'ye düşmüştür. Ve göç devam ediyor.

Metropollere göç etmek durumunda kalanlar köylülük, akrabalık, gurbetlik, iş bulma olanakları.. vb. nedenlerle belirli şehirlerde getolaşmaya yöneltmiş Gestemerde'lileri. Türkiye'de yoğun olarak İstanbul, İzmir, Yalova, Ankara, Aydın..., Avrupa'da ise Berlin, Rüsselsheim, Mainz, Köln, Nürnberg ve Londra'dır.

Gestemerde'liler, atalarının komşuluk ve dostluğunu kirvelik, müsahiplik ve kankardeşlikle dahada perçinleştirmişler. Onlar birbirleri üzerinde kol-kant gererek birbirlerine ve köylerine sahip çıkmışlar. Gestemerde'liler, iyi ve kötü günlerini birbirleriyle paylaşarak, Gestemerde'de kardeşcesine birlikte yaşiyorlar.